هۆلۆکۆس ده‌ستی پێکرد له‌ 30-1-1933 کاتێک که‌ هیتله‌ر ده‌سته‌ڵاتی وه‌رگرت تا کۆتایی جه‌نگی دووه‌می جیهانی 8-5-1945 .

2-چه‌ند جوله‌که‌ کوژراون  له‌کاتی هۆلۆکۆسدا؟

ئه‌مه‌ کارێکی ئاسان نیه‌ که‌ به‌ته‌واوی ژماره‌یان بزانین،به‌ڵام زۆربه‌ی ئاماره‌کان کۆکن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ زیاتر له‌ (5.860.000 )  کوژراون .

3-چه‌ند که‌س کوژراون له‌کاتی جه‌گی دووه‌می جیهانیدا(بێجگه‌ له‌ جولوکه‌)؟

ئه‌مه‌شیان دووباره‌ کارێکی ئاسان نیه‌،ئه‌وانه‌ی که‌ تۆمار کراون نزیکه‌ی (5000.000)ده‌بن،که‌ ئه‌م ژماره‌یه‌ نازیه‌کان وئه‌وانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ که‌ نازیه‌کان شه‌ڕیان له‌گه‌ڵا کردوون .

4-ئه‌و جوله‌کانه‌ی که‌مافه‌کانیان پێشێل کرا کامانه‌بون له‌هۆلۆکۆسدا؟

هه‌موو جوله‌که‌کانی ئه‌وروپا مافه‌کانیان پێشێکل کرا بێجگه‌‌ له‌وانه‌ی که‌له‌ به‌ریتانیادا بوون ،وه‌هه‌ندێ زه‌ره‌ریش که‌وت له‌و جوله‌کانه‌ی که‌له‌ ئه‌فه‌ریقادابوون .

5-چه‌ند جوله‌که‌ کوژران، دابه‌ش بونیان به‌پێی وڵات؟

Austria 50,000 -- 27.0%

Italy 7,680 -- 17.3%

Belgium 28,900 -- 44.0%

Latvia 71,500 -- 78.1%

Bohemia/Moravia 78,150 -- 66.1%

Lithuania 143,000 -- 85.1%

Bulgaria 0 -- 0.0%

Luxembourg 1,950 -- 55.7%

Denmark 60 -- 0.7%

Netherlands 100,000 -- 71.4%

Estonia 2,000 -- 44.4%

Norway 762 -- 44.8%

Finland 7 -- 0.3%

Poland 3,000,000 -- 90.9%

France 77,320 -- 22.1%

Romania 287,000 -- 47.1%

Germany 141,500 -- 25.0%

Slovakia 71,000 -- 79.8%

Greece 67,000 -- 86.6%

Soviet Union 1,100,000 -- 36.4%

Hungary 569,000 -- 69.0%

Yugoslavia 63,300 -- 81.2%

6-که‌مپه‌کان له‌کوێ بوون ئه‌وانه‌ی که‌ جو‌له‌که‌کانیان تێدا ده‌کوشتن،چه‌ند دانه ‌بوون؟

که‌مپی کوشتنه‌کان یان که‌مپی مردن ‌به‌شێوه‌یه‌کی ئه‌ندازیاری وادروست کرابون که‌ بۆ له‌ناوبردنی جو‌له‌که‌کان به‌تایبه‌تی دروست کرابون ،ژماره‌یان شه‌ش که‌مپ بوو وه‌ که‌وتبونه‌ پۆڵنده‌وه‌.

7-هۆیه‌کانی هۆلۆکۆس چی بوون.(بۆ نازیه‌کان جوله‌که‌کانیان کۆمه‌ڵ کوش کرد)؟

ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆیه‌ک له‌وانه‌

-Aدایکی هیتله‌ر به‌ده‌ستی جوله‌که‌ کوژرا بوو ئه‌مه‌ وای کردبوو که‌ ڕقێکی شه‌خسی به‌رانبه‌ر به‌ جوله‌که‌ دروست ببێت له‌لایه‌ن هیتله‌ره‌وه‌.

B-جوله‌که‌کان ئه‌وکاته‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ند بوون له‌ئه‌وروپادا ،بۆکاری سیاسی و ئابوری زۆر سه‌رکه‌وتوبوون.

C-کاتێک یه‌که‌مجار جو چه‌وسێنرایه‌وه ‌و مافه‌که‌نیان پێشێل کرا مه‌سیحیه‌کان یان ئه‌وروپیه‌کان هیچ ناڕه‌زایه‌کیان ده‌ڕنه‌بڕی به‌رانبه‌ری نازیاکان له‌ 1933دا.

8-کێ سه‌رپه‌رشتی ئه‌م کاره‌ی کرد ،وه‌که‌ی پیلانی بۆدانرا ؟

تیمێک بوون به‌ناوی (کۆتایی توانه‌وه‌)،به‌ئه‌ڵمان ( Endlösung der Judenfrage (Die تیمێک بوون که‌ ده‌یانوت نوێنه‌ری خه‌ڵکی ئه‌ڵمانیاین که‌ هیتله‌ر خودی خۆی سه‌رۆکیان بوو، له‌ (Wannsee Conference (Berlin; January 20,1942) که‌ نازیه‌کان و زۆربه‌ی ئه‌ڵمانیه‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی ڕه‌سمی ئه‌م کاره‌یان به‌ ڕاپه‌ڕین له‌ قه‌ڵه‌م دا.

9-چۆن نازیه‌کان(ئه‌ڵمانیه‌کان) جوله‌که‌کانیان ده‌ناسیه‌وه‌؟

 له‌ 14 نۆفه‌مبه‌ری 1935دا ئه‌وانه که‌ ئه‌وانه‌ی که‌ سێ پشتیان هه‌نێکیان دوو پشتیان جون یان شویان کردووه‌ یان ژنیان هێناوه‌ له‌جوله‌که‌  به‌ جوله‌که‌ حساب کران.

10-پیلانی هۆلۆکۆس  یه‌که‌م جار که‌ی ده‌ستی پێکرد"ناڕاسته‌وخۆ" له‌لایه‌ن نازیه‌کانه‌وه‌؟

به‌بڕوای من له له‌ ئه‌پڕڵی 1933 دوا هه‌فته‌یه‌ک له‌وه‌رگرتنی حوکم له‌لایه‌ن هیتله‌ره‌وه‌، هه‌ڵمه‌تیboycott ده‌ستی پێکرد که‌هه‌ڵمه‌ته‌که‌ سوتاندن و به‌تاڵان بردنی بانک و مارکێته‌کانی جوله‌که‌کانی ده‌گرته‌وه‌ وه‌ هه‌ر له‌م هه‌ڵمه‌ته‌ده‌ ئابڵوقه‌ خرا‌یه‌ سه‌ر جو له‌چه‌ند لایه‌که‌وه‌ له‌وانه‌ مافی به‌شداری کردنی جو له‌خوێندنا وژن هێنان و هه‌ندێک بواری که‌ی گرته‌وه‌،وه‌ له‌ ‌ 28 ئۆکتۆبه‌ری 1938 دا کاتێک نازیه‌کان 12000هه‌زار جوله‌که‌یان ڕاپێچی سه‌رسنوره‌کانی پۆڵنده‌کرد و ناچاریان کردن که‌بچنه‌ کاو خاکی پۆڵنده‌وه‌،پۆڵه‌نیاکان جویان ده‌گه‌ڕانده‌وه‌ به‌ڵام نازیاکان به‌زه‌بری هێز نه‌یان هێشت بێنه‌وه‌ ناوخاکی نه‌ڵمانیا ،پۆڵنده‌ی ناچار کرد که‌ که‌مپیان بۆ بکاته‌وه‌ ئه‌وه‌مان‌له‌بیرنه‌چێ که‌ پۆڵۆنیه‌کان له‌ نازیه‌کان باشتر نه‌بون که‌مپێکی زۆر خراپیان بۆ کردبونه‌وه‌ له‌وێ بوو،هه‌رچۆنێک بێت هه‌نێک له‌جوله‌که‌کان هه‌وڵیان دا که‌بگه‌ڕێنه‌وه‌ ناو ئه‌ڵمانیا به‌ڵام نازیاکان ده‌یانکوشتن.

11-که‌ی به‌ته‌واوه‌تی هۆلۆکۆس ده‌ستی پێکرد؟

له‌کاتێکدا که‌ نازیه‌کان حوکمیان گرته‌ده‌ست به‌شێوه‌یه‌کی ناڕاسته‌و خۆو به‌بیانوی جیاجیا جوله‌که‌کان ده‌کوژران،به‌ڵام به‌شیوازێکی ڕێکوپێک  له‌ (جونی1941)دا ده‌ستی پێکرد.

12-ئایا نازیه‌کان پیلانی کووشتنی جویان دانا له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی حیزباکه‌یانه‌وه‌؟

ئه‌م پرسیاره‌ یه‌کێکه‌ له‌ قورسترین پرسیا‌ره‌کان، له‌نوسینه‌کانی هیتله‌ردا چه‌ند شتێک ده‌رده‌که‌وێت بودژایه‌تی کردن و کوشتنی جو ،وه‌ له‌وانه‌ له‌کتێبی(Mein Kampf) وه‌ هه‌روه‌ها له‌ وتاره‌کانیشیدا دژایه‌تی ده‌کردن،به‌ڵام به‌شێوه‌ی قانونی وپیلاندانانیان نازیه‌کان له‌ به‌هاری 1941دا ده‌ستیان پێکرد.

13-ئایا بێجگه‌ له‌جوله‌که‌ نازیه‌کان دژایه‌تی که‌سی که‌یان ده‌کرد؟

به‌ڵی بێگومان له‌وانه‌ ئه‌وگروپ ولایه‌نانه‌بوون که‌ پشتی جویان ده‌گرت ،وه‌ هه‌روه‌ها ئۆپۆزسئۆنی ناسیزم ،وه‌ شۆسیاڵ دیموکراته‌کان وه‌هه‌ندێک گروپ و ڕێکخراوی که‌ش،به‌ڵام جیاوازی ئه‌مان له‌گه‌ڵ جوله‌که‌کان ئه‌وه‌ بوو که‌ به‌س یه‌ک که‌س له‌خێزانه‌که‌ده‌ ده‌زگیر ده‌کرا یان دورده‌خرایه‌وه‌ له‌ ئه‌ڵمانیا وه‌ک جوله‌که‌ نه‌بوو هه‌مووی خێزانه‌که‌ ڕاپێچی که‌مپه‌کان ده‌کران یان ده‌کوژران .

14-ئایا خه‌ڵکی ئه‌ڵمانیا "ئه‌ڵمانیه‌ ئه‌سڵه‌کان"به‌م کاره‌یان زانی که‌ نازیه‌کان ده‌یکه‌ن به‌رانبه‌ر جوله‌که‌کان؟

به‌ڵی ئه‌وان"ئه‌ڵمنیاکان"دڵنیابوون له‌کارو پیلانه‌کانی نازیه‌کان به‌ڵگه‌شمان بۆئه‌مه‌ش ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌   Boycott  April 1, 1933 دائه‌ڵمانیه‌کان نه‌ك دژی ئه‌وکاره‌ی نازیه‌کان نه‌وه‌ستان به‌ڵکو پشتیوانی پیلاناکه‌شیان کرد ،وه‌ پشت گیری زۆربه‌ی ئه‌وقانونانه‌یان کرد که‌ له‌ ئه‌پڕڵی هه‌مان ساڵدا ده‌رچون دژی جو.

15-ئایا هه‌مو ئه‌ڵمانیه‌کان پشت گیری هیتله‌ریان ده‌کرد؟

هه‌ندێک له‌خه‌ڵکی پشت گیری هیتله‌ریان نه‌ده‌کرد ئه‌و خه‌ڵکانه‌ که‌مبوون یان پشتگیری ناسیزم یان نه‌ده‌کرد به‌ڵام به‌و قانونانه‌ ڕازی بوون که‌ دژی جوله‌که‌ ده‌رده‌کرا (ئه‌پڕڵ 1933).

16-ئه‌ی وڵاته‌کانی تری ئه‌وروپا به‌پیلانی نازیه‌ کانیان زانی که‌ دژی جو ده‌رده‌کران؟

ئه‌مه‌یان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شوێنی وڵاتاکان بۆ نمونه‌ وڵاتانی ئه‌وروپای ڕۆژهه‌ڵات (Russia, Poland,وه‌ وڵاتانی به‌ڵقان)زیاتریان ده‌زانی له‌ پیلاناکانی نازیه‌کان هه‌تا وڵاتانی که‌ی ئه‌وروپا.

تابه‌شی دووه‌م هه‌ر شادبن ...

                                                      kurd851@hotmail.com

                                                                  لیدز،12 -2-08